Bệnh Lệch Đĩa Đệm
Nội dung chính
Nhìn thấy cụm “lệch đĩa đệm” trong kết quả khám hoặc nghe ai đó nói mình bị lệch đĩa đệm, nhiều người thường hình dung chiếc đĩa đệm đã “trượt khỏi khe” giữa hai đốt sống và cần được nắn trở lại đúng chỗ. Chính cách hình dung này dễ dẫn đến hai nỗi lo: cột sống có đang bị lệch cấu trúc nghiêm trọng không, và liệu chỉ cần nắn chỉnh là đĩa đệm sẽ trở về như cũ? Muốn hiểu đúng bệnh lệch đĩa đệm, trước hết cần làm rõ thuật ngữ này đang được dùng để chỉ tình trạng nào của đĩa đệm.
Bệnh lệch đĩa đệm là gì? Có phải đĩa đệm bị trượt khỏi vị trí?
Bệnh lệch đĩa đệm là cách gọi thường được sử dụng để mô tả tình trạng đĩa đệm không còn hình thái hoặc vị trí bình thường, thường liên quan đến nhóm bệnh lý dịch chuyển đĩa đệm như phình/lồi hoặc thoát vị. Tuy nhiên, “lệch đĩa đệm” không phải cách mô tả đủ chính xác để biết người bệnh đang có dạng tổn thương nào và mức độ ra sao.
Một đĩa đệm bình thường nằm giữa hai thân đốt sống, gồm phần nhân nhầy bên trong và vòng sợi bao quanh. Khi cấu trúc đĩa đệm thay đổi, vật liệu đĩa đệm có thể vượt ra ngoài giới hạn bình thường. Trong chuyên môn hình ảnh học, những thay đổi này được phân loại cụ thể hơn thành bulging (phình/lồi lan tỏa) và herniation (thoát vị khu trú); thoát vị tiếp tục có những hình thái khác nhau như protrusion hoặc extrusion.
Điều đó có nghĩa, nếu chỉ được nói rằng mình bị “lệch đĩa đệm”, người bệnh chưa nên vội hình dung toàn bộ chiếc đĩa đã tuột sang một bên.
Cũng không phải bất kỳ thay đổi nào trên MRI đều gây đau. Một số bất thường đĩa đệm có thể xuất hiện ở người không có triệu chứng. Khi phần đĩa đệm ảnh hưởng đến rễ thần kinh, biểu hiện mới có thể rõ hơn với đau từ lưng lan xuống mông – chân, hoặc từ cổ lan xuống vai – tay, kèm tê, châm chích hay yếu cơ tùy vị trí.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “đĩa đệm lệch bao nhiêu?”, điều cần làm rõ hơn là: đĩa đệm đang thay đổi theo hình thái nào, có ảnh hưởng thần kinh không và hình ảnh đó có tương ứng với triệu chứng hiện tại hay không?
Chính ba câu hỏi này mới đưa người bệnh từ một cách gọi khá mơ hồ đến hướng điều trị có cơ sở.
“Nắn đĩa đệm về chỗ cũ” không phải cách nên hiểu về điều trị
Đây có lẽ là hiểu lầm dễ xuất hiện nhất từ chính chữ “lệch”.
Nếu nghĩ bệnh lệch đĩa đệm đơn giản là một chiếc đĩa bị xô sang bên, người bệnh rất dễ tìm kiếm một thao tác có thể “đẩy” nó trở lại. Nhưng với thoát vị đĩa đệm, vấn đề liên quan đến sự thay đổi hoặc tổn thương của cấu trúc đĩa đệm; không nên diễn giải điều trị Chiropractic hay bất kỳ trị liệu bằng tay nào thành việc dùng lực cơ học để nhét phần nhân đĩa đệm trở về vị trí ban đầu.
Ở những trường hợp không có dấu hiệu thần kinh nghiêm trọng, điều trị bảo tồn thường được cân nhắc trước. Mục tiêu có thể bao gồm kiểm soát triệu chứng, duy trì hoặc phục hồi vận động và xử lý những yếu tố cơ học liên quan theo tình trạng thực tế.
Tại USAC, hướng tiếp cận bảo tồn được triển khai thông qua PHÁC ĐỒ CHIROPRACTIC ĐIỀU TRỊ TỪ GỐC THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM. Điểm quan trọng là Chiropractic không đứng riêng như một thao tác “nắn đĩa đệm”, mà nằm trong một phác đồ phối hợp được lựa chọn sau khi đánh giá người bệnh.
Nắn chỉnh Chiropractic được ứng dụng ở trường hợp phù hợp nhằm điều chỉnh những sai lệch cơ học của cột sống, hỗ trợ giảm áp lực lên vùng đĩa đệm và hệ thần kinh. Physical Therapy cùng trị liệu y khoa công nghệ cao được phối hợp tùy tình trạng để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và tạo điều kiện cho quá trình phục hồi.
Therapeutics tiếp tục tập trung vào khả năng vận động, sức mạnh và sự ổn định của hệ cơ xương. Như vậy, đích đến không phải một lời hứa rằng “đĩa đệm đã được nắn vào”, mà là cải thiện những vấn đề thực tế người bệnh đang gặp phải và phục hồi chức năng theo khả năng của từng trường hợp.
Nếu giấy khám chỉ ghi “lệch đĩa đệm”, USAC sẽ cần biết thêm điều gì?
Một cái tên bệnh chưa đủ để tạo thành một phác đồ.
Giả sử hai người cùng được nói là bệnh lệch đĩa đệm. Người thứ nhất chỉ đau thắt lưng sau khi ngồi lâu. Người thứ hai đau từ lưng xuống chân, tê bàn chân và bắt đầu cảm thấy chân yếu. Dù cùng một cách gọi, ý nghĩa lâm sàng và mức độ cần lưu tâm đã rất khác nhau.
Đó là lý do tại USAC, đội ngũ bác sĩ đến từ Mỹ và châu Âu với hơn 20 năm kinh nghiệm đánh giá tình trạng trước khi xây dựng phác đồ. Ngoài vị trí đau, cần xem đau có lan hay không, cảm giác và sức cơ thay đổi thế nào, vận động bị hạn chế ra sao và dữ liệu hình ảnh cho thấy dạng tổn thương nào.
Nếu người bệnh đã có MRI, giá trị không chỉ nằm ở một dòng kết luận. Hình ảnh cần được đặt cạnh triệu chứng thực tế để xác định tổn thương nào có ý nghĩa đối với vấn đề hiện tại.
Đặc biệt, yếu tay hoặc chân tiến triển, khó đứng hoặc đi lại, tê vùng quanh đáy chậu hay rối loạn kiểm soát đại tiểu tiện là những biểu hiện không nên được xem đơn thuần là “đĩa đệm hơi lệch”. Người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời để xác định mức độ ảnh hưởng thần kinh và hướng xử trí phù hợp.
Với những trường hợp phù hợp điều trị bảo tồn, kết quả thực tế dưới đây giúp người bệnh tham khảo thêm quá trình điều trị tại USAC. Mỗi tình trạng có mức độ tổn thương và khả năng đáp ứng khác nhau nên kết quả của một trường hợp không phải cam kết cho tất cả bệnh nhân.
Chi phí cũng không được tính theo việc đĩa đệm “lệch ít hay nhiều” một cách đơn giản. Tình trạng thực tế, mức độ tổn thương, phương pháp cần phối hợp và phác đồ cá nhân hóa sau thăm khám đều ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị và chi phí tương ứng.
Đừng để chữ “lệch” trong bệnh lệch đĩa đệm khiến bạn hiểu sai tình trạng của mình
- Lệch đĩa đệm và thoát vị đĩa đệm có phải cùng một bệnh không?
“Lệch đĩa đệm” thường được dùng theo nghĩa rộng hoặc cách gọi đời thường cho tình trạng đĩa đệm bị dịch chuyển/bất thường. Trong chuyên môn, hình thái tổn thương được mô tả cụ thể hơn như phình/lồi đĩa đệm hoặc thoát vị đĩa đệm. Vì vậy, nếu gặp thuật ngữ “lệch”, nên xem chẩn đoán và hình ảnh cụ thể thay vì tự coi tất cả các trường hợp là giống nhau.
- Lệch đĩa đệm có phải do hai đốt sống bị lệch kéo theo đĩa đệm không?
Không nên hiểu theo cơ chế đơn giản như vậy. Đĩa đệm có thể thay đổi do quá trình thoái hóa, tổn thương vòng sợi và nhiều yếu tố cơ học khác. Hình thái cụ thể cần được xác định qua đánh giá chuyên môn và hình ảnh khi có chỉ định.
- Có thể nắn cho đĩa đệm đang lệch trở lại vị trí ban đầu không?
Không nên mô tả Chiropractic hay trị liệu bằng tay như thao tác trực tiếp “đẩy đĩa đệm về chỗ cũ”. Ở người phù hợp, điều trị bảo tồn có thể hướng đến kiểm soát triệu chứng, cải thiện cơ học và chức năng vận động. Mục tiêu điều trị phải được xác định theo tình trạng thay vì dựa trên hình dung “lệch thì nắn lại”.
- MRI có ghi bất thường đĩa đệm nhưng không đau thì có cần điều trị không?
Không phải mọi bất thường trên MRI đều đồng nghĩa đang có bệnh lý gây triệu chứng. Một số thay đổi đĩa đệm có thể xuất hiện ở người không đau. Vì vậy, kết quả hình ảnh cần được đối chiếu với triệu chứng và thăm khám trước khi quyết định có cần can thiệp hay không.
- Khi nào “lệch đĩa đệm” cần được kiểm tra sớm?
Nếu đau từ cổ hoặc lưng bắt đầu lan xuống tay/chân, kèm tê, châm chích hoặc yếu cơ, người bệnh nên được đánh giá. Khi yếu cơ tiến triển, đi lại khó khăn hoặc xuất hiện rối loạn kiểm soát đại tiểu tiện, cần được đánh giá y tế kịp thời thay vì tự nắn hoặc tiếp tục theo dõi tại nhà.
Với bệnh lệch đĩa đệm, hiểu đúng tên gọi đã là bước đầu tiên để tránh điều trị sai hướng. Thay vì chỉ cố tìm cách “đưa đĩa đệm về đúng chỗ”, người bệnh cần biết chính xác đĩa đệm đang gặp dạng tổn thương nào, có ảnh hưởng đến thần kinh hay không và triệu chứng hiện tại bắt nguồn từ đâu. Nếu đã có kết quả MRI hoặc đang đau, tê, đau lan nhưng chưa hiểu chẩn đoán của mình, người bệnh có thể mang hồ sơ đến USAC để được đánh giá tình trạng và xây dựng hướng điều trị phù hợp.
